Azpi-euskalki honetan
hizkera bi bereiztuten dira: Bergarako
berbetea eta Gatzagakoa. Lehenengoan
herri honeek dagoz: Bergara, Eibar,
Elgoibar, Elgeta, Oñati eta Soraluze.
Yrizarren arabera (1970. urtean) danetara
ia 40.000 euskaldunek erabilten eben
berbeta hau, eskualde osoko populazinoaren
erdia. Gatzagako berbetan, barriz, herri
honeek daukaguz: Gipuzkoan, Gatzaga,
Aretxabaleta, Eskoriatza eta Arrasate,
eta Araban, Aramaio eta Barrundia. Ia
20.000 hiztun egoan hemengo berbetan,
populazinoaren erdia, nahiz eta Barrundia
aldean gaur egun guztiz galduta egon
bertako berbetea.
________________________________________________
|
Harmonia
bokalikorik ez dago (i eta u-ren
ondorengo a > e egitea).
Artikulua hartzerakoan:
a+a: -ia
egiten da
e+a: -ia egiten da gehienbat
i+a: -ixa egiten da gehienbat
o+a: -ua egiten da gehienbat
u+a: -ua egiten da gehienbat
Bokal bikoiztuak
entzuten dira: laatz...
________________________________________________
|
Gipuzkoako
bizkaieraz j- belarea egiten da.
Nor-nori
sailean (jat) j- gisako ebakerak
zabal dabilz Bizkai osoan, baina [x]
be bada Bizkaiko ipar-ekialdean, Deba
arroan eta Aramaion. Ondarroan g-,
Oñatin [^s] eta beste
hizkeratan [d^s].
________________________________________________
|
Soziatiboa
egiteko -gaz erabilten da singularrean
eta -ekin pluralean (Bizkaiko ekialdean,
Aramaio, Deba arroa). Singularrean be
lehian dagoz -as eta -kin.
Batuaz norantz
dana, bizkaieraz -runtz da ekialdeko
bizkaieran eta -rantz mendebaldekoan
(Bizkaiko ekialdea, Deba arroan, Aramaio).
Bergaran holan
deklinetan da absolutua:
|
neskia
|
neskiak
|
|
semia
|
semiak
|
|
mendixa
|
mendixak
|
|
astua
|
astuak
|
|
eskua
|
eskuak
|
|
laguna
|
lagunak
|
Bergaran holan
deklinetan da ergatiboa:
|
neskiak
|
neskiak
|
|
semiak
|
semiak
|
|
mendixak
|
mendixak
|
|
astuak
|
astuak
|
|
eskuak
|
eskuak
|
|
lagunak
|
lagunak
|
Bergaran holan deklinetan da datiboa:
|
neskiai
|
neskiei
|
|
semiai
|
semiei
|
|
mendixai
|
mendixei
|
|
astuai
|
astuei
|
|
eskuai
|
eskuei
|
|
lagunai
|
lagunei
|
Bergaran holan
deklinetan da genitiboa:
|
neskian
|
neskien
|
|
semian
|
semien
|
|
mendixan
|
mendixen
|
|
astuan
|
astuen
|
|
eskuan
|
eskuen
|
|
lagunan
|
lagunen
|
Bergaran holan
deklinetan da soziatiboa:
|
neskiakin
|
neskiekin
|
|
semiakin
|
semiekin
|
|
mendixakin
|
mendixekin
|
|
astuakin
|
astuekin
|
|
eskuakin
|
eskuekin
|
|
lagunakin
|
lagunekin
|
________________________________________________
|
| Izenordainak
eta eratorriak |
- BERGARA
|
HAU
|
HORI
|
HA
|
HONEEK
|
HORREEK
|
HAREEK
|
|
Au
|
óri
|
áura
|
ónek
|
órrek
|
árek
|
|
ónek
|
órrek
|
árek
|
ónek
|
órrek
|
árek
|
|
óni
|
órri
|
ári
|
ónei
|
órrei
|
árei
|
|
onén
|
orrén
|
arén
|
ónen
|
órren
|
áren
|
|
onékin
|
orrékin
|
arékin
|
ónekin
|
órrekin
|
árekin
|
|
óntan
|
órtan
|
ártan
|
ónetan
|
órretan
|
áretan
|
|
ontára
|
ortára
|
aretára
|
ónetara
|
órretara
|
áretara
|
________________________________________________
|
|
Edun-en
hitano alokutiboetan j- erako ebakerak
erabilten dira. Gehien [j] ahoskatzen
da, eta [x] Bizkaiko ekialdean,
Deba arroan eta Aramaion.
________________________________________________
|
|
Partizipio burutua -atu, -adu, -idu |
Bergaran
-au aldaera erabilten da gehienbat:
pentsau, altzau... . Modu
horretan egiten dira gazteleratik hartzen
diran -ar atzizkiaz amaitzen
diran aditzak: kanbixau...
Gazteleraz -er
eta -ir amaierak daukiezanak
euskeraz -idu egiten dabe: mobidu,
eskribidu...
Ganerakoetan euskeraz
ohikoak diran formak erabilten dira:
-tu: ezagutu
-du: konpondu
-i: ibili
-n: esan
________________________________________________
|
|
Partizipio burutu bakoa: -iten, -tzen, -etan |
-au,
-du, -tu, -i eta markarik bako partizipio
burutua daukienakaz -tzen partizipio
burutu bakoa erabilten da. Salbuespena
joten da.
Bergarako
auzo batzuetako zaharrek (Osintxu, Angiozar
eta Ubera) etorten, ibiltten, ipintten...
formak erabilten ditue.
________________________________________________
|
|
|
|
