| |
|
|
| |
Azpi-euskalki
honen barruan zazpi berbeta bereiztuten dira.
Ondoren izena eta berbeta bakotxean berba egiten
daben herrien barri emoten da, eta horregaz batera
Yrizarrek 1970. urtean berbeta bakotxaren ganean
emondako datu soziolinguistikoak :
Gernikako berbetea: Zornotza,
Gernika-Lumo, Urbina, Mungia, Durango, Abadiño,
Arrieta, Berriz, Fruiz, Mañaria, Garai,
Maruri, Morga, Errigoiti (45.000 hiztun, populazinoaren
%69a).
Bermeoko berbetea: Bermeo,
Mundaka, Busturia, Murueta, Elantxobe, Ereño,
Ibarrangelua, Arteaga, Sukarrieta, Natxitua,
Ea (19.000 hiztun, populazinoaren % 77a).
Arratiako berbetea: Zeanuri,
Areatza, Igorre, Dima, Arantzazu, Lemoa, Bedia,
Artea, Larrabetzu, Igorre (12.000 hiztun, populazinoaren
% 89a).
Orozkoko berbetea: Orozko, Baranbio-Lezama (2.000
hiztun, populazinoaren % 74a).
Plentziako berbetea: Bakio, Plentzia, Gorliz,
Urduliz, Gatika, Berango, Getxo, Laukiz, Lemoiz,
Leioa, Sopela, Derio, Loiu, Sondika, Zamudio
(24.000 hiztun, populazinoaren % 27a).
Arrigorriagako berbetea: Galdakao, Basauri,
Ugao, Arakaldo, Arrigorriaga, Arrankudiaga,
Zeberio, Etxebarri, Laudio (8.000 hiztun, populazinoaren
% 7a).
Otxandioko berbetea: Otxandio, Olaeta (Aramaio),
Ubidea eta Elosu (Legutiano) (1.300 hiztun,
populazinoaren % 49a).
________________________________________________
|
Harmonia
bokalikoa (i eta u-ren ondorengo
a > e egitea).
Artikulua hartzerakoan:
a+a: modu
askotara egiten da baina -ea da nagusiena:
.....................-ea: Arratia, Orozko,
Galdakao, Lezama, Zamudio, Derio,
Sondika, Loiu, Berango, Laukiz.
.....................-ia: Meñaka,
Ugao, Ermua, Larrabetzu, Durango.
.....................-ie: Plentzia, Bakio,
Ibarrangelu, Iurreta, Mañaria, Bermeo
.
.....................-e(e): Getxo, Gorliz,
Lemoiz, Gatika.
e+a: modu askotara egiten da e(e),
ia, ea, ie...
i+a: -ie egiten da gehienbat,
baina bestelakoak be erabilten dira.
o+a: -oa egiten da gehien.
u+a: -ue egiten da gehien.
________________________________________________
|
Mendebaldeko
euskeraz j- sabaikaria egiten da
Nor-nori sailean
(jat) j- gisako ebakerak zabal dabilz
Bizkai osoan, baina [x] be bada Bizkaiko
ipar-ekialdean, Deba arroan eta Aramaion. Ondarroan
g-, Oñatin [^s] eta beste
hizkeratan [d^s].
Mendebaldeko hizkera
batzuetan i + l ez da palatalizetan:
mutila...
________________________________________________
|
Bakion
holan deklinetan da absolutua:
|
neskié
|
néskak
|
|
semié
|
semíek
|
|
ididxé
|
idídxek
|
|
astoá
|
astóak
|
|
katué
|
katúek
|
|
gixoná
|
gixónak
|
Bakion holan deklinetan
da ergatiboa:
|
neskiék
|
néskak
|
|
semiék
|
semíek
|
|
ididxék
|
idídxek
|
|
astoák
|
astóak
|
|
katuék
|
katúek
|
|
gixonák
|
gixónak
|
Bakion holan deklinetan da datiboa:
|
neskierí
|
néskari
|
|
semierí
|
semíeri
|
|
ididxerí
|
idídxeri
|
|
astoarí
|
astóari
|
|
katuerí
|
katúeri
|
|
gixonarí
|
gixónari
|
Bakion holan deklinetan
da genitiboa:
|
neskiená
|
néskana
|
|
semiená
|
semíena
|
|
ididxená
|
idídxena
|
|
astoaná
|
astóana
|
|
katuená
|
katúena
|
|
gixonaná
|
gixónana
|
Bakion holan deklinetan
da soziatiboa:
|
neskiégas
|
néskakas
|
|
semiégas
|
semíekas
|
|
ididxégas
|
idídxekas
|
|
astoágas/astóas
|
astóakas
|
|
katuégas
|
katúekas
|
|
gixonágas
|
gixónakas
|
Batuaz
norantz dana, bizkaieraz -runtz
da ekialdeko bizkaieran eta -rantz mendebaldekoan
(Bizkaiko ekialdea, Deba arroan, Aramaio).
________________________________________________
|
| Izenordainak
eta eratorriak |
Honeek
dira Bakioko erakusleak
| HAU |
HORI |
HA |
HONEEK |
HORREEK |
HAREEK |
|
Au
|
orí
|
a |
ónek |
órrek |
aik/áyek |
|
onék
|
orrék
|
ak/arék |
ónek |
órrek |
aik/áyek/árek |
|
onerí
|
orrerí
|
ayerí/airí |
óneri |
órreri |
áyeri/áiri |
|
onená
|
orrená
|
ayená/arená |
ónena |
órrena |
áyena |
|
oné(g)as
|
orré(g)as |
ayégas/ágas |
ónekas |
órrekas |
áyekas/árekas |
|
onéntzako
|
orréntzako
|
ayéntzako |
ónentzako |
órrentzako |
áyentzako |
| onéaitxik |
orréaitxik |
aréaitxik |
ónekatxik |
órrekatxik |
áyekatxik |
| onaiñé |
orraiñé |
ayeiñé |
ónekaiñe |
órrekaiñe |
áyekañe |
| onetán |
orretán |
ayetán |
ónetan |
órretan |
áyetan |
| onetará |
orretará |
ayetará |
ónetara |
órretara |
áyetara |
| onetátik |
orretátik |
ayetátik |
ónetatik |
órretatik |
áyetatik |
| onetakó |
orretakó |
ayetakó |
ónetako |
órretako |
áyetako |
________________________________________________
|
Edun-en
hitano alokutiboetan j- tankerako
ebakerak erabilten dira. Gehien [j]
ahoskatzen da, eta [x] Bizkaiko
ekialdean, Deba arroan eta Aramaion.
________________________________________________
|
|
Partizipio burutua -atu, -adu, -idu |
Bakion aditz partizipioa
eta laguntzailea batukeran, partizipioa
eu amaieraduna dan kasuetan,
azken hau e bihurtzen da: pase
da, pentze dot, plante da, kobre dot,
akabe dot, akorde nas...
Bakion ri,
li eta si amaieradunen kasuan
azken -i galtzen da zenbaitetan:
etor dxaken, ibil siren, ekar neuen,
ikus dot...
________________________________________________
|
|
Partizipio burutu bakoa: -iten, -tzen, -etan |
Bakion aspektu
honen alomorfoak -ten, -etan, -tzien
edo -tzen eta -tan dira.
-TEN : etorten,
ekarten, batuten
Alomorfo honen
aurrean i bat egon ezkero palatalizatu
egiten da: itxen, imintxen, eukitxen,
iltxen
-ETAN : libretan,
akabetan, pentzetan, erretan...
-TZEN edo -TZIEN:
sartz(i)en, lotz(i)en ...
-TAN: segitan,
agintan..
________________________________________________
|
|
|
|
| |
|
|
|
