| |
1.
Euskera orokorraren sistema berbera erabilten
da gaur bizkaieraz.
2.
Bizkaiera zaharreko ziran bokal sudurkariek galdu
egin dabe lehen eukien funtzino fonologikoa eta
testuinguru fonetiko jakin batzuetan baino ez
da sudurkaritzea egiten.
3.
Bokal bikotxak zenbait berbetatan entzuten dira:
a.
laarregi, lokatzaa...
4.
-au diptongoaren ebakeran hainbat gertaera
izaten dira berbeta batzuetan:
a. au >
eu; topeu, geur
b. au >
a; arpegi, itandu
c. au >
o edo u; gose, intxorra, intxurre
5.
-eu diptongoaren ebakeran hainbat gertaera
izaten dira berbeta batzuetan:
a. eu >
au; auri
b. eu >
e; deko
6.
ai, oi, ei diptongoetan i
desagertu egiten da ondorengo kontsonantea palatalizau
ondoren:
a. nax,
nox, elexa, zalla, laño, bakotx, haretxa
7.
Hiatoak indartzeko bokal bien artean kontsonante
bat ipini daiteke:
a. i -
ren atzean tartekatzen dira soinu honeek:
j, š, ž (harriye, harrixa...)
b. u - ren
atzean tartekatzen da b soinua: buruba
8.
Harmonia bokalikoa (i eta u-ren
ondorengo a > e egitea) bizkaierearen
eremu handi baten egiten da, mendebaldean batez
be.
a. Singularrean
zabalduago dago: harrie, burue
b. Pluralean
ez da hain orokorra: buruek
c. Batzuetan
be berbatik kanpo gertetan da: mutil bet, egun
beten
9.
-a + a bokal alkarketeak honako emoitzak
eragiten ditu:
a. -ea,
alabea
b. -ia, alabia
c. -ie, alabie
d. -e(e),
alabe(e)
10.
-e + a bokal alkarketeak honako emoitzak
eragiten ditu:
a. -ea,
kalea
b. -ia, kalia
c. -ie, kalie
d. -e(e),
kale(e)
e. -i, kali
11.
-i + a bokal alkarketearen ondorioak:
a. -ie,
harrie
b. -idxe,
harridxe
c. -idxa,
harridxa
d. -ixa, harrixa
e. -ixe, harrixe
f. -ii, harrii
g. -iye, harriye
12.
-o + a bokal alkarketearen ondorioak:
a. -oa,
lañoa
b. -ue, lañue
c. -oo, lañoo
d. -uu, lañuu
e. -oba, lañoba
13.
-u + a bokal alkarketearen ondorioak:
a. -ua,
burua
b. -uba, buruba
c. -ube, burube
d. -uu, buruu
e. -uä,
buruä
f. -ue, burue
14.
e / a alternantzia, batez be, dardarkari
gogorraren aurrean izaten da: barri, txarri,
bardin...
15.
i / u alternantzia, berba hasikeran: urten,
ule...
16.
Asimilazinoak be gertetan dira: atara, guzur...
________________________________________________
|
1.
Herskari ahosbakoak agertzen dira berba hasikeran
beste euskalki batzuetan baino gehiago: parkatu,
kerexa....
2. s
eta z ez dira bereiztuten, eta s ahoskatzen
dira biak: plasa
3.
ts eta tz ez dira bereiztuten, eta
tz ahoskatzen dira biak: otzoa
4. /j/
fonemak ebakera bi ditu gehienbat:
a. [y]
yan (sabaikaria)
b. [x] jan
(belarea)
5.
Nor-nori sailean (jat) j- gisako
ebakerak zabal dabilz Bizkai osoan, baina [x]
be agiri da Bizkaiko ipar-ekialdean, Deba arroan
eta Aramaion. Ondarroan g-, Oñatin
[^s] eta beste hizkeratan [d^s].
6.
i-k eragindako palatalizazinoa bizkaierearen
ia eremu osoan gertetan da, baino ekialdean mendebaldean
baino nabarmenagoa da.
a. i +
s, z > x: nox
b. i + ts,
tz > tx: haretx
c. i + n >
ñ: hagiña
d. i + l >
ll: mutilla
e. i + t >
tt: aitta
f. i + n +
d > indd: inddot
g. i + n +
t > intt: imintten
7.
Alternantziak:
a. d/r:
edur, bedar
b. -gi/-ki:
erabagi, jagi
8.
Ohikoa da amaierako -r galtzea: nok
________________________________________________
|
1.
Berbak bereiztuteko erabilten da: basóá
('mendia') / básoa ('edalontzia')
2.
Singularra eta plurala bereiztuteko balio dau:
uméa / úmeak (pl.)
________________________________________________ |
|
|
|
