|
Eibar
1745. Markina 1804
Izen handia bizkaierearen historian. Juan Antonio
Mogel, bizkaierazko literaturearen sortzaileetariko
bat izan zan, Añibarrogaz batera. Bizkaieraz
eta gipuzkeraz be idatzi eban Mogelek, baita lapurteraz
zatitxu batzuk be.
Haren obran, alde batetik, dotrinak dagoz eta,
bestetik, euskaldun edo erdaldun eskolatuentzako
obrak euskerearen balioa argitzeko asmoz. Euskerazko
dotrinak maila apaleko abadeentzat egindakoak
dira, baina euskera landua erabiliz. Peru Abarca,
Versiones bascongadas de varias arengas...
liburuak literatur obra jatorrak dira, irakasteko
asmoagaz idatzitakoak, sasoi neoklasikoan ohikoa
zan lez. Ganera, bestelako lan batzuk be idatzi
ebazan euskerearen ganean, eta gipuzkera-bizkaiera
hiztegitxua be osotu eban.
Obrak:
A/ Dotrinagaiak
1.
Confesio ta Comunioco Sacramentuen gañean
Eracasteac (Iruña, 1800)
Gipuzkeraz .
2. Confesino
Ona edo Ceimbat gauzac lagundu bihar deutseen
Confesinuari ondo eguiña izateco. Ateraten
dau arguitara Bizcaico eusqueran ...(Gasteiz,
1803).
Aurrekoaren zati bat bizkaieraz ipinita.
3. Cristinauaren
jaquinvidea.
Asteteren itzulpena.
4. Cristau
eracasle euscalduna.
Argitaratu bakoa. Gipuzkeraz.
B/ Beste lan batzuk
1.
Peru Abarka. PERU
ABARKA
Izenburu osoa:
El doctor Peru Abarca, catedrático de
la lengua bascongada en la Universidad de Basarte
o Diálogo entre un rústico solitario
bascongado y un barbero callejero llamado Maisu
Juan.
Peru eta Maisu Juanen arteko
berbaldiak dira liburuaren ardatz. Peru baserritarra
euskaldun ona da eta Maisu Juan, barriz, kaletar
eskolatua, baina euskera zakarra erabilten dauena.
Obra hau ez zan argitaratu idatzi zan garaian
(1802), eta mendea amaitu arte ez eban argia ikusi
(1881). Euskal nobelearen lehenengo saiotzat hartu
izan da.
Peru Abarkak finkatu eban bizkaierea euskalki
literario lez, eta Sabin Aranak eredutzat ipini
eban.
2. Versiones
Bascongadas de varias arengas y oraciones selectas
de los mejores autores latinos o Demostración
práctica de la pureza, fecundidad y elocuencia
del idioma Basquence contra las preocupaciones
de varios escritores extraños y contra
algunos bascongados, que sólo tienen un
noticia superficial del idioma patrio. (Tolosa,
1802)
Gipuzkeraz dagoz, baina
Peru Abarkaren amaieran bizkaieraz emoten dira.
3.
Nomenclatura de las voces guipuzcoanas, sus correspondientes
vizcaínas y castellanas, para que se puedan
entender ambos dialectos.
C/ Ipuinak
J.A. Mogelek ipuinak be
idatzi zituan, gipuzkeraz eta bizkaieraz batez
be. Haren loba Bizentak gipuzkeraz argitaratu
zituan ipuin batzuk (Ipui Onac, Donostia:
1804), baina beste asko galdu egin dira. Bizenta
Mogelek, Joan Mateo Zabalak (Fábulas
en dialecto bizcaino) eta Jose Antonio Uriarte
frantziskotarrek (Poesía bascongada.
Dialecto bizcaíno) horreetariko batzuk
jaso zituen euren ipuin-bildumetan.
D/ Gaztelerazkoak
Erderaz be idatzi
eban: La Historia y Geografía de España
ilustradas por el idioma vascuence, Disertaciones
(esaterako "Disertación histórico-geográfica
sobre los íberos y sicanos que entraron
en el Lacio y territorio de Roma introduciendo
el idioma vascuence", Memorial Histórico-Español
liburuan argitaratua, VII, 1854), Apología
de la lengua bascuence contra las erradas ideas
y conjeturas de D. Joaquín Traggia
(Euskalerria 1891, XXV.etik aurrera) eta Correspondencia
epistolar con D. José Vargas Ponce.
________________________________________________
|