______________________________________________________________________________________________________________________________________________________
 
 
 
 
       
      
 
 hasikera >bizkaiera-euskalkia

  Sarrerea Geografia eta historia Sarrerea Historia eta iturriak
  Fonetikea eta Fonologia Mendebaldeko bizkaierea Fonetikea eta Fonologia
  Izen Morfologia Ekialdeko edo Markinako bizkaierea Izen morfologia
  Aditz Morfologia Gipuzkoako bizkaierea Aditz morfologia
  Sintaxia   Sintaxia
  Lexikoa    



 

 BIZKAIERA ZAHARRA

 Aditz morfologia

 Aditz Jokoa

1. Etorkizunezko inperatiboa. Hemen bizkaiereak euskera zaharraren ezaugarri bat gorde dau, antzeko egiturak beste euskalkietako testu zaharretan be badagozalako: eikezu (etorkizuna), egizu (orainaldia).

2. Bizkaiera zaharrean eta barrian -a-, -e- oposizinoak aditzean adizki bipertsonalak (a) eta hirupertsonalak (e) bereiztuten ditu. Hau ez da oso garbi ikusten beste euskalkietan.

3. -zu erabilten zan 'zuek' adierazoteko, euskera zaharrean lez, baina bizkaieraz ganerako euskalkietan baino gehiago iraun eban ezaugarri honek.

4. Aoristoaren usadioa dokumentauta dago bizkaiera zaharreko testuetan: Erioac ereçan Butroeco alabea Plencian. Beraz, *ezan, *edin eta egin laguntzaileek bestelako balioa eukien lehenaldian, baina gero galdu egin ziran euskalki guztietan.

5. Eroan eta joan erabili ziran laguntzaile lez, gaur be egiten dan moduan. Fenomeno hau beste euskalkietan be topau geinke.

6. Egin eta *ezan laguntzaileak izan ziran aspaldidanik eta funtzino oso antzekoak ebezan. Gero euskalki batzuek bat aukeratu eben, eta bestea besteek. Bizkaiera barrian eta zaharrean, egin laguntzaile nagusia dan arren, bizkaiera zaharrean *ezan be erabilten zan.

7. Euskeraz aditz jokoan datiboa adierazoteko di-, deu- eta derau- formak erabilten dira; Bizkaian, deu- da formarik erabiliena. Goi nafarrereak eta gipuzkereak sistemea murriztu eben eta di- bakarrik aukeratu eben, eta gainerakoetan di-z ganera beste bati eutsi eutsien: deu- bizkaieraz eta derau- ekialdean.

8. Pluraleko hirugarren pertsonea adierazoteko, nork zutabean, e- zan euskera zaharrean. Gaur egun holan da bizkaieraz, baina beste euskalki batzuetan -t- erantsi deutse (bizkaiera: dabe (<daue); batua: dute).

9. Lehenaldian -n agertzen da aditz formetan, baina mendebaldeko euskera zaharrean falta da: etorri sirea 'etorri ziran'. Ezaugarri hau Nafarraoko euskeran be antzematen da: galdu nue.

10. Aditzaren eta objektuaren arteko komunztadurea falta da bizkaieraz eta fenomenoa oso zaharra da hemen, baina, barrikuntza hau beste euskalkietan be ezaguna da. Dana dala, bizkaiera osoan ez da agertzen.


________________________________________________


 Partizipio burutua -atu, -adu, -idu

1. Gaur egun partizipio burutua erabilten da mendebaldeko euskalkietan inperatibo eta subjuntiboagaz, eta ekialdekoetan, barriz, aditz oina. Bizkaiera zaharrean, barriz, dokumentauta dago ekialdeko erabilerea: gal didila. Beraz, barrikuntzea da bizkaieraz jazo dana.

2. Bizkaiera zaharrean agertzen da, barrian lez, -adu formea partizipioak egiteko. Ezaugarri hau gipuzkerearena be izango litzateke: Goierrin, Zarautzen eta Urolaldean.

________________________________________________

 Partizipio burutu bakoa. -iten, -tzen, -etan

1. -(k)eta erabilten zan aditzaren izenkiak sortzeko, eta honetan bat dator Erronkariko euskalkiagaz. Oraingoan be, euskera zaharraren ezaugarri argia agiri da bizkaieraz.
    
________________________________________________